Przyimki w niemieckim: tabela + praktyczne przykłady
Przyimki to miejsce, w którym niemiecki najczęściej „zgrzyta” u Polaków: nie chodzi tylko o to, który przyimek wybrać, ale też o to, jaki przypadek po nim następuje. Ten artykuł zbiera wszystko w tabelach: przyimki z Akkusativem, z Dativem, dwukierunkowe, z Genitivem, przyimki miejsca i czasu oraz czasowniki z przyimkami. Do każdej grupy dostajesz przykłady z tłumaczeniem.
Najpierw rodzajniki: jak zmienia się der, die, das
Przyimek „wymusza” przypadek, a przypadek widać głównie po rodzajniku. Tę tabelę warto mieć w głowie, zanim przejdziesz dalej.
| Mianownik (Nominativ) | Akkusativ | Dativ |
|---|---|---|
| der / ein Tisch | den / einen Tisch | dem / einem Tisch |
| die / eine Tasche | die / eine Tasche | der / einer Tasche |
| das / ein Haus | das / ein Haus | dem / einem Haus |
| die Kinder (l.mn.) | die Kinder | den Kindern |
Zwróć uwagę: w Dativie liczby mnogiej rzeczownik zwykle dostaje dodatkowe -n: mit den Kindern (z dziećmi).
Przyimki z Akkusativem
| Przyimek | Znaczenie | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| bis | do (czas, miejsce) | Ich arbeite bis Freitag. | Pracuję do piątku. |
| durch | przez (na wskroś) | Wir gehen durch den Park. | Idziemy przez park. |
| für | dla, za | Das Geschenk ist für meinen Vater. | Prezent jest dla mojego taty. |
| gegen | przeciw, około (godziny) | Ich bin gegen den Plan. | Jestem przeciwko temu planowi. |
| ohne | bez | Ich trinke Kaffee ohne Zucker. | Piję kawę bez cukru. |
| um | wokół, o (godzinie) | Wir sitzen um den Tisch. | Siedzimy wokół stołu. |
Ściągawka: DOGFU (durch, ohne, gegen, für, um) plus bis.
Przyimki z Dativem
| Przyimek | Znaczenie | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| aus | z (wnętrza), pochodzenie | Er nimmt das Handy aus der Tasche. | Wyjmuje telefon z torby. |
| außer | oprócz | Außer mir war niemand da. | Oprócz mnie nikogo nie było. |
| bei | u, przy, w (firmie) | Ich arbeite bei einer Bank. | Pracuję w banku. |
| gegenüber | naprzeciwko | Die Apotheke ist gegenüber dem Bahnhof. | Apteka jest naprzeciwko dworca. |
| mit | z, (czymś: środek transportu) | Ich fahre mit dem Bus. | Jadę autobusem. |
| nach | do (miasta, kraju bez rodzajnika), po | Nach dem Essen fahren wir nach Berlin. | Po jedzeniu jedziemy do Berlina. |
| seit | od (i nadal trwa) | Ich wohne seit einem Jahr in Köln. | Mieszkam w Kolonii od roku. |
| von | od, z (od kogoś) | Das ist eine Nachricht von meiner Mutter. | To wiadomość od mojej mamy. |
| zu | do (osoby, instytucji) | Ich gehe zum Arzt. | Idę do lekarza. |
Przyimki dwukierunkowe (Wechselpräpositionen)
Dziewięć przyimków łączy się z dwoma przypadkami. Zadaj pytanie: Wohin? (dokąd? ruch do celu) to Akkusativ, Wo? (gdzie? położenie) to Dativ.
| Przyimek | Wohin? + Akkusativ | Wo? + Dativ |
|---|---|---|
| in (w, do) | Ich gehe in die Küche. (Idę do kuchni.) | Ich bin in der Küche. (Jestem w kuchni.) |
| an (przy, na pionowej powierzchni) | Ich hänge das Bild an die Wand. (Wieszam obraz na ścianie.) | Das Bild hängt an der Wand. (Obraz wisi na ścianie.) |
| auf (na poziomej powierzchni) | Ich lege das Buch auf den Tisch. (Kładę książkę na stół.) | Das Buch liegt auf dem Tisch. (Książka leży na stole.) |
| über (nad) | Ich hänge die Lampe über den Tisch. (Wieszam lampę nad stołem.) | Die Lampe hängt über dem Tisch. (Lampa wisi nad stołem.) |
| unter (pod) | Die Katze läuft unter das Bett. (Kot biegnie pod łóżko.) | Die Katze schläft unter dem Bett. (Kot śpi pod łóżkiem.) |
| vor (przed) | Ich stelle das Auto vor das Haus. (Stawiam auto przed domem.) | Das Auto steht vor dem Haus. (Auto stoi przed domem.) |
| hinter (za) | Er geht hinter das Haus. (Idzie za dom.) | Der Garten ist hinter dem Haus. (Ogród jest za domem.) |
| neben (obok) | Ich setze mich neben dich. (Siadam obok ciebie.) | Ich sitze neben dir. (Siedzę obok ciebie.) |
| zwischen (między) | Ich stelle die Lampe zwischen das Sofa und den Sessel. (Stawiam lampę między sofą a fotelem.) | Die Lampe steht zwischen dem Sofa und dem Sessel. (Lampa stoi między sofą a fotelem.) |
Pomagają pary czasowników: ruch i Akkusativ to legen, stellen, setzen, hängen (hängte), a położenie i Dativ to liegen, stehen, sitzen, hängen (hing). Przykład: Ich stelle die Flasche in den Kühlschrank. Jetzt steht sie im Kühlschrank. (Wstawiam butelkę do lodówki. Teraz stoi w lodówce.)
Przyimki z Genitivem
| Przyimek | Znaczenie | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| während | podczas | Während des Meetings war das Handy aus. | Podczas spotkania telefon był wyłączony. |
| wegen | z powodu | Wegen des Regens bleiben wir zu Hause. | Z powodu deszczu zostajemy w domu. |
| trotz | mimo | Trotz des Staus waren wir pünktlich. | Mimo korka byliśmy punktualni. |
| statt | zamiast | Statt eines Autos kaufe ich ein Fahrrad. | Zamiast samochodu kupuję rower. |
| innerhalb | w ciągu, wewnątrz | Bitte antworten Sie innerhalb einer Woche. | Proszę odpowiedzieć w ciągu tygodnia. |
W mowie potocznej usłyszysz wegen dem Regen z Dativem. W piśmie, mailach i na egzaminie trzymaj się Genitivu.
Formy ściągnięte
| Pełna forma | Skrót | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| an dem / an das | am / ans | Wir sind am See. Wir fahren ans Meer. | Jesteśmy nad jeziorem. Jedziemy nad morze. |
| in dem / in das | im / ins | Ich bin im Büro. Ich gehe ins Kino. | Jestem w biurze. Idę do kina. |
| bei dem / von dem | beim / vom | Ich bin beim Arzt. Ich komme vom Arzt. | Jestem u lekarza. Wracam od lekarza. |
| zu dem / zu der | zum / zur | Ich gehe zum Bahnhof und dann zur Post. | Idę na dworzec, a potem na pocztę. |
Dokąd, gdzie, skąd: miejsca w praktyce
Polskie „do” ma po niemiecku kilka odpowiedników. Wybór zależy od rodzaju miejsca.
| Rodzaj miejsca | Dokąd? | Gdzie? | Skąd? |
|---|---|---|---|
| Miasto, kraj bez rodzajnika | nach Berlin (do Berlina) | in Berlin (w Berlinie) | aus Berlin (z Berlina) |
| Kraj z rodzajnikiem | in die Schweiz (do Szwajcarii) | in der Schweiz (w Szwajcarii) | aus der Schweiz (ze Szwajcarii) |
| Budynek, pomieszczenie | ins Büro (do biura) | im Büro (w biurze) | aus dem Büro (z biura) |
| Osoba | zum Arzt (do lekarza) | beim Arzt (u lekarza) | vom Arzt (od lekarza) |
| Instytucja, urząd | zum Bürgeramt (do urzędu) | beim Bürgeramt (w urzędzie) | vom Bürgeramt (z urzędu) |
| Plac, otwarta przestrzeń | auf den Markt (na targ) | auf dem Markt (na targu) | vom Markt (z targu) |
| Woda, brzeg | an den See (nad jezioro) | am See (nad jeziorem) | vom See (znad jeziora) |
| Dom | nach Hause (do domu) | zu Hause (w domu) | von zu Hause (z domu) |
Zdanie Morgen muss ich zum Bürgeramt. (Jutro muszę iść do urzędu.) przyda ci się od pierwszych dni w Niemczech. Więcej takich zwrotów znajdziesz w artykule Niemiecki do urzędu i formalności.
Przyimki czasu
| Przyimek | Użycie | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| um | godzina | um 8 Uhr | o 8:00 |
| am | dni, pory dnia, daty | am Montag, am Abend, am 3. Mai | w poniedziałek, wieczorem, 3 maja |
| im | miesiące, pory roku | im Juli, im Winter | w lipcu, zimą |
| in | za (w przyszłości) | in zwei Wochen | za dwa tygodnie |
| vor | temu | vor drei Jahren | trzy lata temu |
| seit | od (nadal trwa) | seit Januar | od stycznia |
| ab | od (teraz lub w przyszłości) | ab Montag | od poniedziałku |
| von … bis | od … do | von 9 bis 17 Uhr | od 9 do 17 |
Wyjątek: in der Nacht (w nocy), choć am Abend (wieczorem). Rok podajesz bez przyimka (2020 habe ich geheiratet, czyli „w 2020 roku wziąłem ślub”) albo z im Jahr, nigdy jako in 2020.
Czasowniki z przyimkami
Te połączenia trzeba zapamiętać w całości, bo polski często używa innego przyimka albo żadnego.
| Czasownik | Przypadek | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| warten auf | Akk | Ich warte auf den Bus. | Czekam na autobus. |
| denken an | Akk | Ich denke oft an dich. | Często o tobie myślę. |
| sich interessieren für | Akk | Sie interessiert sich für Politik. | Ona interesuje się polityką. |
| sich freuen auf | Akk | Ich freue mich auf das Wochenende. | Cieszę się na weekend (który nadejdzie). |
| sich freuen über | Akk | Ich freue mich über das Geschenk. | Cieszę się z prezentu. |
| sich kümmern um | Akk | Wer kümmert sich um die Kinder? | Kto zajmuje się dziećmi? |
| Angst haben vor | Dat | Er hat Angst vor dem Hund. | On boi się psa. |
| teilnehmen an | Dat | Ich nehme am Kurs teil. | Biorę udział w kursie. |
| abhängen von | Dat | Das hängt vom Wetter ab. | To zależy od pogody. |
| sprechen mit / über | Dat / Akk | Ich spreche mit dem Chef über das Projekt. | Rozmawiam z szefem o projekcie. |
Przy czasownikach rozdzielnych, takich jak teilnehmen czy abhängen, pamiętaj o przedrostku na końcu zdania. Zasady opisujemy w tekście Szyk zdania w niemieckim: prosty system do zapamiętania.
Typowe pułapki Polaków
- „Czekam na ciebie” to Ich warte auf dich, a nie für dich.
- „Od dwóch lat” to seit zwei Jahren, a nie vor zwei Jahren (to znaczy „dwa lata temu”).
- „Jadę samochodem” to Ich fahre mit dem Auto. Polski narzędnik nie wystarczy, potrzebujesz mit.
- „Do domu” i „w domu”: nach Hause i zu Hause. Łatwo je pomylić.
- „Do Szwajcarii”: in die Schweiz, bo nazwa kraju ma rodzajnik. Podobnie in die Türkei, in die USA.
Kolejne pułapki, także poza przyimkami, znajdziesz w zestawieniu Błędy Polaków w niemieckim: 30 najczęstszych pułapek.
Mini-test
Uzupełnij przyimek i rodzajnik. Odpowiedzi znajdziesz niżej.
- Ich fahre jeden Tag ___ ___ U-Bahn zur Arbeit.
- Das Handy liegt ___ ___ Tisch.
- Ich lerne ___ drei Monaten Deutsch.
- Wir warten ___ ___ Zug.
- Nach der Arbeit gehe ich ___ Supermarkt.
- Ich habe ein Geschenk ___ ___ Freundin.
Odpowiedzi: 1. mit der (Codziennie jeżdżę metrem do pracy.) 2. auf dem (Telefon leży na stole.) 3. seit (Uczę się niemieckiego od trzech miesięcy.) 4. auf den (Czekamy na pociąg.) 5. zum lub in den (Po pracy idę do supermarketu.) 6. für meine lub für die (Mam prezent dla mojej przyjaciółki.)
Podsumowanie
Zapamiętaj trzy listy: DOGFU z Akkusativem, aus, bei, mit, nach, seit, von, zu z Dativem i dziewięć przyimków dwukierunkowych, przy których decyduje pytanie Wohin? albo Wo?. Czasowniki z przyimkami ucz się w całych zdaniach, najlepiej w zestawach tematycznych, takich jak nasze słówka tematyczne. Wracaj do tabel z tego artykułu, aż wybór przypadku stanie się odruchem.